Zhipu AI (Z.AI), một trong những trường hợp đáng quan sát nhất khi tìm hiểu cách Trung Quốc xây dựng năng lực AI nền tảng của riêng mình
Zhipu AI không phải là một startup xuất hiện từ con số không sau làn sóng ChatGPT. Công ty được thành lập năm 2019, từ quá trình thương mại hóa các kết quả công nghệ của Knowledge Engineering Laboratory thuộc Khoa Khoa học Máy tính và Công nghệ, Đại học Thanh Hoa. TechCrunch cũng mô tả Zhipu là một công ty được “spin out” từ Tsinghua University, một trong những trung tâm đào tạo và nghiên cứu công nghệ hàng đầu Trung Quốc (Liao, 2023; Z.AI, 2024).
Đằng sau Zhipu là một đội ngũ có nền tảng sâu trong giới nghiên cứu AI Trung Quốc. Giáo sư Tang Jie (Đường Kiệt), nhà sáng lập và một trong những nhân vật khoa học quan trọng của công ty, là giáo sư tại Khoa Khoa học Máy tính và Công nghệ của Đại học Thanh Hoa. Zhang Peng là đồng sáng lập, CEO và sau này đồng thời giữ vai trò executive director của công ty (Chen, 2025; Knowledge Atlas Technology Joint Stock Company Limited, 2026a).
Nền tảng ấy được hình thành từ rất lâu trước khi generative AI trở thành một cuộc đua thương mại toàn cầu. Tang Jie gia nhập Khoa Khoa học Máy tính và Công nghệ của Đại học Thanh Hoa từ năm 2006. Các hướng nghiên cứu được trường liệt kê gồm artificial intelligence, social networks, data mining, machine learning và knowledge graphs. Nhóm của ông cũng phát triển ArnetMiner, sau này được biết đến với tên AMiner, một hệ thống tìm kiếm và khai phá dữ liệu học thuật đã hoạt động từ năm 2006 (Tsinghua University, n.d.).
Khi ChatGPT xuất hiện vào cuối năm 2022 và đưa generative AI vào giai đoạn phổ cập đại chúng, đội ngũ đứng sau Zhipu đã có hơn một thập kỷ tích lũy nghiên cứu về AI, khai phá dữ liệu, mạng xã hội và xử lý tri thức. Vì vậy, sẽ không chính xác nếu xem Zhipu, hay các công ty AI Trung Quốc nói chung, đơn thuần là những doanh nghiệp được tạo ra để chạy theo làn sóng ChatGPT.
Một cấu trúc hậu thuẫn hiếm có
Nếu nền tảng học thuật là một phần quan trọng của Zhipu, mạng lưới vốn phía sau công ty cũng đặc biệt đáng chú ý. Năm 2023, Zhipu cho biết đã huy động tổng cộng hơn 2,5 tỷ nhân dân tệ, tương đương khoảng 340 triệu USD theo tỷ giá tại thời điểm đó. Danh sách nhà đầu tư gồm nhiều tên tuổi lớn của ngành công nghệ Trung Quốc như Alibaba, Tencent, Ant Group, Xiaomi, Meituan, Kingsoft, TAL Education và BOSS Zhipin. Các quỹ HongShan, Shunwei Capital và Hillhouse Capital cũng xuất hiện trong danh sách này (Liao, 2023).
Một chi tiết đáng chú ý là Alibaba và Tencent, hai đối thủ lâu năm của ngành internet Trung Quốc, cùng đầu tư vào Zhipu.
TechCrunch nhận xét rằng hai tập đoàn này hiếm khi cùng đầu tư vào một doanh nghiệp, nhưng cả hai đều hiện diện trong cấu trúc vốn của Zhipu (Liao, 2023). Đây là một chỉ dấu cho thấy Zhipu không chỉ nhận được sự quan tâm từ một nhóm doanh nghiệp hay một hệ sinh thái công nghệ riêng lẻ.
Đến năm 2025, South China Morning Post cho biết tổng vốn Zhipu huy động đã vượt 10 tỷ nhân dân tệ. Danh sách nhà đầu tư khi đó còn có các tổ chức và quỹ được nhà nước hậu thuẫn như Zhongguancun Science City và Beijing AI Industry Investment Fund, bên cạnh các quỹ liên quan đến chính quyền địa phương tại Thành Đô, Hàng Châu và Chu Hải (Chen, 2025).
Cấu trúc vốn của Zhipu kết hợp nhiều lớp: các tập đoàn Big Tech Trung Quốc, quỹ venture capital, quỹ và tổ chức đầu tư được nhà nước hậu thuẫn, nguồn vốn từ chính quyền địa phương và nhà đầu tư quốc tế. Nguồn vốn của Zhipu cũng không chỉ giới hạn trong Trung Quốc. Năm 2024, Prosperity7 Ventures, quỹ đầu tư thuộc hệ sinh thái Saudi Aramco, tham gia một vòng huy động vốn khoảng 400 triệu USD vào Zhipu. Financial Times cho biết thương vụ này định giá công ty ở mức khoảng 3 tỷ USD tại thời điểm đó (Olcott, 2024).
Từ nền tảng nghiên cứu tại Đại học Thanh Hoa đến Big Tech, venture capital, vốn nhà nước và nhà đầu tư quốc tế, Zhipu sở hữu một cấu trúc hậu thuẫn đặc biệt đa dạng. Nhưng vốn không phải là lý do duy nhất khiến công ty trở thành một trường hợp đáng chú ý. Một nền tảng khoa học quan trọng phía sau Zhipu là dòng mô hình GLM, viết tắt của General Language Model.
Trong nghiên cứu công bố tại ACL 2022, Du và cộng sự đề xuất GLM như một framework tiền huấn luyện dựa trên phương pháp autoregressive blank infilling (Du et al., 2022). GLM nằm trong dòng phát triển rộng hơn của kiến trúc Transformer và kế thừa nhiều thành tựu nghiên cứu từ BERT, GPT, T5 cùng các mô hình tiền nhiệm.
Từ “War of a Hundred Models” đến nhóm AI Tigers
Zhipu bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh khi ngành AI Trung Quốc bước vào một cuộc cạnh tranh đặc biệt dữ dội. Năm 2023, giới công nghệ Trung Quốc phổ biến thuật ngữ “百模大战”, thường được dịch là “War of a Hundred Models”, hay “Bách mô đại chiến”. Reuters dẫn dữ liệu của CLSA cho biết vào giữa năm 2023, Trung Quốc có ít nhất 130 large language models, tương đương khoảng 40% số LLM được thống kê trên toàn cầu vào thời điểm đó. Mỹ chiếm khoảng một nửa số mô hình được thống kê (Ye, 2023).
Trong cuộc cạnh tranh này, Zhipu nổi lên cùng một nhóm startup foundation-model thường được truyền thông gọi là “AI Tigers”. Một cách phân loại phổ biến xếp Zhipu AI, Moonshot AI, MiniMax và Baichuan Intelligence vào nhóm “Four AI Tigers” hoặc “Four New AI Tigers of China” (Jiang, 2024; Chen, 2025).
Zhipu thường được truyền thông mô tả là “China's OpenAI challenger”. OpenAI phát triển trong hệ sinh thái công nghệ Mỹ, với Microsoft giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong quan hệ đầu tư, cloud infrastructure và thương mại hóa. Zhipu hình thành từ một cấu trúc khác: nguồn gốc nghiên cứu tại Đại học Thanh Hoa, dòng foundation model GLM, mạng lưới vốn từ nhiều Big Tech Trung Quốc, các quỹ venture capital, nhà đầu tư được nhà nước hậu thuẫn và một số nguồn vốn quốc tế.
Từ AI unicorn đến công ty niêm yết
Câu chuyện của Zhipu không dừng lại ở giai đoạn “AI Tiger” hay startup unicorn. Ngày 8 tháng 1 năm 2026, công ty, khi đó sử dụng tên tiếng Anh pháp lý Knowledge Atlas Technology Joint Stock Company Limited, chính thức bắt đầu giao dịch trên Sở Giao dịch Chứng khoán Hong Kong với mã 2513. Theo tài liệu phân bổ chính thức của Hong Kong Exchanges and Clearing Limited, giá chào bán được ấn định ở mức HK$116,20/cổ phiếu, với 37.419.500 cổ phiếu H trong đợt global offering. Tổng số tiền huy động trước chi phí niêm yết đạt khoảng HK$4,35 tỷ (Hong Kong Exchanges and Clearing Limited [HKEX], 2026a).
Reuters ước tính quy mô huy động tương đương khoảng 552 triệu USD, đưa mức định giá của công ty lên khoảng 6,6 tỷ USD khi IPO (Reuters, 2026). Sự kiện này đánh dấu một thay đổi đáng kể về vị thế doanh nghiệp với hành trình phát triển rõ nét: Đại học Thanh Hoa và Knowledge Engineering Laboratory, Zhipu AI và GLM, một trong các AI Tigers, IPO tại Hong Kong, rồi Z.AI.
Chính quá trình chuyển đổi từ nghiên cứu học thuật sang foundation models, rồi từ một startup được tài trợ bởi venture capital thành một công ty AI niêm yết, khiến Z.AI trở thành một trong những trường hợp đáng quan sát nhất khi tìm hiểu cách Trung Quốc xây dựng năng lực AI nền tảng của riêng mình.
Tài liệu tham khảo
- Chen, W. (2025, April 15). China AI unicorn Zhipu eyes IPO filing this year after DeepSeek’s success. South China Morning Post. https:
/ /www.scmp.com /tech /big-tech /article /3306558 /china-ai-unicorn-zhipu-eyes-ipo-filing-year-after-deepseeks-success - Du, Z., Qian, Y., Liu, X., Ding, M., Qiu, J., Yang, Z., & Tang, J. (2022). GLM: General Language Model pretraining with autoregressive blank infilling. Proceedings of the 60th Annual Meeting of the Association for Computational Linguistics (Volume 1: Long Papers), 320–335. Association for Computational Linguistics. https:
/ /doi.org /10.18653 /v1 /2022.acl-long.26 - Hong Kong Exchanges and Clearing Limited. (2026a, January 7). Announcement of offer price and allotment results: Knowledge Atlas Technology Joint Stock Company Limited. https:
/ /www1.hkexnews.hk /listedco /listconews /sehk /2026 /0107 /2026010701798.pdf - Hong Kong Exchanges and Clearing Limited. (2026b, July 14). Change of the English name of the company and English stock short name: Z.AI Co., Ltd. https:
/ /www1.hkexnews.hk /listedco /listconews /sehk /2026 /0714 /2026071400984.pdf - Jiang, B. (2024, April 19). China’s 4 new “AI tigers” – Baichuan, Zhipu AI, Moonshot AI and MiniMax – emerge as investor favourites. South China Morning Post. https:
/ /www.scmp.com /tech /big-tech /article /3259499 /chinas-four-new-ai-tigers-baichuan-zhipu-ai-moonshot-ai-and-minimax-emerge-investor-favourites - Knowledge Atlas Technology Joint Stock Company Limited. (2026a). 2025 annual report. Hong Kong Exchanges and Clearing Limited. https:
/ /www1.hkexnews.hk /listedco /listconews /sehk /2026 /0419 /2026041900085.pdf - Liao, R. (2023, October 20). China’s tech titans race to invest $340M in OpenAI challenger. TechCrunch. https:
/ /techcrunch.com /2023 /10 /20 /china-openai-challenger-zhipu / - Olcott, E. (2024, May 31). Saudi fund invests in China effort to create rival to OpenAI. Financial Times. https:
/ /www.ft.com /content /87a40ffe-c791-4c90-8123-3f75aa0ed26b - Reuters. (2026). China’s AI firms tread treacherous path to profit.
- Tsinghua University. (n.d.). Tang Jie. Institute for AI International Governance, Tsinghua University. https:
/ /aiig.tsinghua.edu.cn /en /info /1014 /1644.htm - Z.AI. (2024, June 13). 智谱AI完成数亿元B轮融资，持续打造高性能千亿级普惠大模型 [Zhipu AI completes several hundred million yuan Series B financing and continues development of high-performance foundation models]. https:
/ /www.zhipuai.cn /zh /news /48 - Z.AI. (2026). The GLM large model family. https:
/ /www.zhipuai.cn /en /research